W codziennym biegu rzadko zatrzymujemy się, by zapytać siebie: czego tak naprawdę potrzebuję?, co jest dla mnie ważne? A to właśnie potrzeby i wartości są naszym wewnętrznym kompasem. Wpływają na decyzje, relacje, poczucie sensu i dobrostan psychiczny – nawet wtedy, gdy nie jesteśmy ich świadomi.
Spis treści:
- Czym są potrzeby?
- Czym są wartości?
- Potrzeby a wartości – czym się różnią?
- Dlaczego warto znać swoje potrzeby i wartości?
- Co się dzieje, gdy nie znamy swoich potrzeb i wartości?
- Jak zacząć odkrywać swoje potrzeby i wartości?
Czym są potrzeby?
Potrzeby to fundamentalne warunki naszego dobrostanu – psychicznego, emocjonalnego i fizycznego. Są uniwersalne (wszyscy je mamy), ale różnimy się tym, jak bardzo są dla nas aktualne i w jaki sposób je zaspokajamy.
Do podstawowych potrzeb należą m.in. bezpieczeństwo, odpoczynek i regeneracja, przynależność i bliskość, autonomia i decyzyjność, bycie widzianym i słyszanym, sens i znaczenie.
Kiedy potrzeby są niezaspokojone, pojawiają się trudne i negatywne emocje, jak np. frustracja, złość, smutek, poczucie pustki. Emocje nie są problemem – są sygnałem, że coś ważnego woła o uwagę.
Czym są wartości?
Wartości to to, według czego chcemy żyć. Określają, jakim człowiekiem chcemy być i jakie postawy są dla nas istotne – niezależnie od okoliczności. Wśród przykładów wartości możemy wymienić chociażby autentyczność, szacunek, wolność, odpowiedzialność, bliskość, rozwój, uczciwość
Wartości nie są celami (kupić dom), lecz kierunkiem (poczucie stabilności, bezpieczeństwo). Można je realizować na wiele sposobów i na różnych etapach życia. Co istotne, dla każdego inne wartości bedą w danym momencie ważne. Nie możemy również zapominać, że nasze wartości zmieniają się na przestrzeni lat.
Potrzeby a wartości – czym się różnią?
Choć często używamy tych pojęć zamiennie, pełnią one inne funkcje:
- potrzeby mówią, czego nam brakuje tu i teraz
- wartości pokazują, dokąd chcemy zmierzać
Na przykład: Potrzebą może być odpoczynek, a wartością – równowaga. Potrzebą może być rozmowa, a wartością – bliskość i szczerość.
Gdy działamy w zgodzie z wartościami, łatwiej nam zauważać i zaspokajać swoje potrzeby w zdrowy sposób.
Dlaczego warto znać swoje potrzeby i wartości?
Świadomość potrzeb:
- pomaga lepiej rozumieć swoje emocje
- zmniejsza poczucie winy („nie jestem leniwa, tylko zmęczona”)
- ułatwia stawianie granic
- chroni przed przeciążeniem i wypaleniem
- wspiera dbanie o siebie bez egoizmu
Osoby, które ignorują swoje potrzeby, często żyją „na autopilocie” – spełniając oczekiwania innych, kosztem siebie.
Z kolei znajomość wartości:
- daje poczucie sensu i spójności
- ułatwia podejmowanie decyzji
- pomaga budować autentyczne relacje
- wzmacnia poczucie tożsamości
- chroni przed życiem „nie swoim życiem”
Gdy działamy wbrew własnym wartościom, nawet sukcesy mogą smakować pusto.
Co się dzieje, gdy nie znamy swoich potrzeb i wartości?
Brak wiedzy o tym, jakie potrzeby mamy niezaspokojone oraz jakie wartości są obecnie dla nas istotne, często prowadzi do chronicznego zmęczenia, ponieważ skupiamy się nie na tym, co wymaga zaopiekowania. Pojawia się frustracja i złość „bez powodu”, gdyż nie jesteśmy świadomi, że np. inna osoba narusza nasze wartości. To prowadzi do pojawienia się trudności w relacjach i poczucia zagubienia lub braku sensu. A często żyjemy wg cudzych scenariuszy, „bo tak powinno być”.
Ciało i emocje i tak będą próbowały zwrócić naszą uwagę – czasem bardzo głośno.
Jak zacząć odkrywać swoje potrzeby i wartości?
Jeśli chcemy poznać, co aktualnie jest dla nas ważne, jakie potrzeby zostały zepchnięte i domagają się uwagi, na początek warto zauważać swoje emocje i pytać: jaka potrzeba za tym stoi?, obserwować momenty, w których czujemy spokój i sens. Ponadto przyglądać się sytuacjom, które wywołują silny sprzeciw, to pokazuje, że naruszane są nasze wartości. A przede wszystkim zadawać sobie pytanie: co jest dla mnie naprawdę ważne, a nie tylko „powinno” być ważne.
Praca nad tym to proces, nie jednorazowe odkrycie. Potrzeby i wartości mogą się zmieniać wraz z etapem życia – i to jest w porządku.
Jeśli potrzebujesz wsparcia w „odkryciu” tego, co jest dla Ciebie obecnie ważne, w e-booku Potrzeby i wartości, znajdziesz nie tylko wiedzę, ale także przykłady potrzeb i wartości, które są obecne w naszym życiu, a także ćwiczenia, które przeprowadzą Cię przez proces wyłonienia tych potrzeb i wartości, którymi w obecnym etapie życia się kierujesz.
Znajomość własnych potrzeb i wartości to nie luksus ani egoizm. To fundament świadomego, zdrowego życia. Gdy wiemy, co jest dla nas ważne, łatwiej podejmujemy decyzje, budujemy relacje i dbamy o siebie z uważnością i szacunkiem.
Bo życie w zgodzie ze sobą zaczyna się od prostego pytania:
Czego potrzebuję i co jest dla mnie ważne naprawdę?
Zdjęcie: Alexis Fauvet on Unsplash
Zobacz także:
Zapytaj siebie – Wartości (#cykl wywiadów z sobą)
