Nasze życie to nieustanne podejmowanie decyzji – zarówno tych codziennych, jak i tych mających znaczny wpływ na naszą przyszłość. Uczymy się tej decyzyjności przez większą część życia; najpierw w obrębie swoich spraw, ale później w odpowiedzi na wymagania życia zawodowego czy rodzinnego. Ten temat jest szczególnym wyzwaniem dla kobiet, zwłaszcza w momencie, kiedy na świecie pojawiają się dzieci. Często stoimy przed wieloma dylematami, które bywają przytłaczające: jak pogodzić pracę z wychowaniem dzieci? Czy zaufać partnerowi? Jak radzić sobie z codziennymi wyzwaniami np. presją czy zmęczeniem? Te wszystkie pytania wiążą się dosyć ściśle z emocjami, które, jak wiemy, nie zawsze są dobrym doradcą. Choć mogą być naszym sprzymierzeńcem, często są przeszkodą w racjonalnej ocenie sytuacji, a co za tym idzie w podejmowaniu najlepszych decyzji. Czy jesteśmy w stanie rozpoznać wpływ emocji i bardziej świadomie kierować swoimi decyzjami?
W jaki sposób emocje mącą w naszym życiu?
Czym w istocie są emocje? Są to impulsy, które w realny sposób wpływają na to, jak myślimy, czujemy, reagujemy. Nie są niczym stałym. Pojawiają się nieoczekiwanie jako odpowiedź na sytuację, ale też generujemy je własnymi myślami. Choć są ulotne i determinowane różnymi czynnikami, to ich odbiór jest bardzo realny. Do tego stopnia, że pod ich wpływem jesteśmy w stanie podejmować nieracjonalne decyzje czy wyciągać pochopne wnioski. Emocja mija, konsekwencje pozostają. Emocje potrafią również wygenerować cały koktajl procesów w naszym ciele, które potrafią zawrócić w głowie i nieźle namieszać. Mam tutaj na myśli również hormony – kto z nas był choć raz zakochany, ten wie, jak się ma racjonalna decyzja w połączeniu z mieszanką emocji i hormonów J Silne emocje w wielu sytuacjach są w stanie popchnąć nas do działania, chociażby do impulsywnego wydania pieniędzy. Nie każdy wie, że my tak naprawdę nie kupujemy tego, co jest nam niezbędne – kupujemy emocjami. A zakup to też decyzja.
Psychologowie wyróżniają dwa podstawowe sposoby podejmowania decyzji:
- decyzje oparte na emocjach – podejmowane pod wpływem chwili, kiedy silne uczucia (smutek, ekscytacja, lęk, radość) przejmują kontrolę nad naszym myśleniem,
- decyzje racjonalne – przemyślane, oparte na analizie faktów i konsekwencji jednakże z uwzględnieniem emocji, ale i logicznych argumentów.
I absolutnie nie twierdzę, że decyzje podjęte pod wpływem emocji są złe, bo czasem warto posłuchać intuicji. Problem pojawia się wtedy, kiedy działamy na autopilocie, nie zastanawiając się, co tak naprawdę kryje się pod naszymi wyborami.
„Nigdy nie podejmuj decyzji w złości i nie obiecuj w szczęściu”.
Emocje, które nas blokują
Obawy dnia codziennego bywają emocjonalnym wyzwaniem. Uczucie lęku, strachu czy niepewności to coś, co towarzyszy przy wielu decyzjach. Finanse, przyszłość swoja i naszych dzieci, ale też perspektywa zawodowa przytłaczają i powodują bezradność. Chcemy za wszelką cenę uniknąć ryzyka, przez co kurczowo trzymamy się znanego, nawet jeśli to znane jest niewygodne.
Strach potrafi nas sparaliżować i sprawić, że wybieramy pozornie bezpieczne opcje:
- nieproszenie o pomoc z obawy przed oceną,
- zamknięcie na nowe relacje z obawy przed odrzuceniem,
- praca w miejscu, które przynosi wypalenie i brak satysfakcji, z obawy przed zmianą,
Jaką cenę ma bierność? Czy nie pachnie poczuciem niespełnienia? Tęsknoty za czymś więcej? Poczuciem, że coś fantastycznego nam umyka?
Strach nie jest złym doradcą – on ma nas chronić i pomagać zachować bezpieczeństwo. Należy traktować go jako sygnał do refleksji, a nie powód do rezygnacji z działania. Zamiast rezygnować z działania, zapytajmy siebie: Czy to, czego się boję, jest realnym zagrożeniem, czy tylko moim wyobrażeniem?
A czy wiesz, jakie emocje stoją za decyzjami, których najbardziej w życiu żałujemy? Są to gniew i złość. Złość potrafi być tak silna, że jesteśmy nie do zatrzymania, a konsekwencje działań pod jej wpływem pozostawiają jedynie zgliszcza. Czy masz za sobą decyzję podjętą pod wpływem złości? Jakie to przyniosło konsekwencje? Czy gdybyś mogła wybrać swoją reakcję na sytuacje, w których czujesz złość, to jaka by ona była? Bo swoje reakcje możemy zaplanować z wyprzedzeniem tak, aby w sytuacjach dla nas trudnych mieć koło zapasowe, co dodatkowo wzmocni nasze poczucie bezpieczeństwa i pewności siebie. Pomyśl, co to takiego mogłoby być? I postanów, że w złości nie podejmiesz żadnej decyzji. Daj głowie ochłonąć. To Ci się bardzo opłaci – gwarantuję.
Jak uniknąć decyzji, których skutki będą dla nas niekorzystne?
- Zatrzymaj się i daj sobie czas – jeśli czujesz, że emocje biorą górę, daj sobie czas i wróć do tematu wtedy, gdy ochłoniesz.
- Zastanów się, jakie skutki przyniesie ta decyzja? Czy jutro nie będziesz jej żałować?
- Znajdź sposób na zredukowanie napięcia – wyjdź na spacer, porozmawiaj z kimś, ochłoń.
Złość nie jest niczym złym. Niesie informację, że granice zostały przekroczone, dlatego warto nauczyć się ją odpowiednio odbierać, a nie ulegać.
Radość i ekscytacja, które wiodą na manowce
Nie tylko negatywne emocje mają wpływ na nasze wybory, ale też te, które określamy jako pozytywne. Euforia, ekscytacja czy zauroczenie sprawiają, że jesteśmy skłonni podejmować pochopne decyzje. Przykłady?
- zbyt szybkie zaangażowanie się w nową relację, nie sprawdzając, czy druga osoba jest na to gotowa;
- decyzje finansowe (np. duże zakupy) podejmowane pod wpływem chwili;
- przyjmowanie na siebie zbyt wielu obowiązków, co prowadzi do przeciążenia.
Mimo że radość i ekscytacja to piękne uczucia, warto powstrzymać się od podejmowania decyzji czy składania obietnic, gdy jesteśmy pod ich wpływem. Jeśli emocje nas porywają to znak, że należy jeszcze raz racjonalnie przeanalizować sytuację, zanim podejmiemy coś wiążącego.
Czy jest zatem jakiś złoty środek?
Świadomość wpływu emocji na naszą decyzyjność to już połowa sukcesu. A oto kilka zasad, które na pewno się przydadzą:
- daj sobie czas na podjęcie decyzji – chcesz dokonać drogiego zakupu? Daj sobie kilka dni na zastanowienie. Jeśli chęć zakupu jest tak samo zdecydowana, to znak, że nie będziesz go żałować.
- kto pyta, nie błądzi – pytaj siebie „co czuję?”, „Czy te emocje pomagają, czy mnie blokują?”, „Jakie będą konsekwencje tej decyzji za jakiś czas?”.
- intuicja pod kontrolą – słuchaj serca, jednak konfrontuj jego podszepty i upewnij się, że stoisz mocno na ziemi.
- miej narzędzia na wyciszenie emocji – nigdy nie działaj w afekcie. Miej w zanadrzu coś, co Cię uspokaja. Może stworzysz uspokajającą playlistę do posłuchania?
- bądź wyrozumiała – uczmy się na błędach, jednak nie karzmy siebie za złe decyzje. Same wiemy, jak trudno oprzeć się emocjom, zwłaszcza kiedy wymkną się spod kontroli. Zamiast żałować – wyciągajmy wnioski.
Wniosek w pigułce
Emocje są nieodłącznym elementem naszego życia – nie ma sensu z nimi walczyć, ale warto nauczyć się je rozumieć i odpowiednio wykorzystywać. Życie wymaga od nas ciągłej decyzyjności, ale nikt nie powiedział, że musimy to robić w pośpiechu narażone na koktajle uczuć. Warto się zatrzymać, pozwolić sobie na refleksje i większą świadomość. I co najważniejsze – efektywniej uczymy się siebie, kiedy poznajemy swoje reakcje w nowych wyzwaniach. Bo w końcu na tyle siebie znamy, na ile nas sprawdzono.
Zdjęcie: Priscilla Du Preez 🇨🇦 on Unsplash
Zobacz także:
Lęki – dlaczego sprawiają, że uciekamy przed życiem
Autorka książki Jak zrozumieć uzależnienia, badaczka zjawisk uzależnieniowych, trener mentalny, psycholog. Łączy świat psychologii, empatii i realnego działania. Wierzy, że zrozumienie jest pierwszym krokiem do zmiany – a książki potrafią być równie terapeutyczne jak słowa drugiego człowieka.
Więcej: www.monikasalapat.com
